مقصود از حجاب در رفتار اعمال و افعالی است که به واسطهی اعضا و جوارح پدید میآیند. آن چه به حجاب در رفتار تعلق میگیرد، مجموع چند امر و نهی الهی است:
1. آشکار نساختن زینتهای پنهان:
خداوند در سوره مبارکه نور میفرماید: «به زنان مؤمن بگو آن گونه بر زمین پای نزنند که خلخال و زینت پنهان پاهای شان معلوم شود.» نهی مذکور در آیهی شریفه مرتبط با بحث زینت در حجاب فیزیکی است و از به جلوه درآوردن و اظهار زینتهای پنهان زنانه سخن میگوید. اظهار نمودن بدون ظاهر نمودن، یعنی سهل انگاری یا مکر زنانه در جلوه گری و خود نمایی. خداوند متعال در آیهی شریفه از نحوهی خاصی از راه رفتن نهی نموده است؛ راه رفتنی که دیگران را به زینتهای پنهانی زن آگاه میکند.
شهید مطهری در ذیل آیه شریفه چنین میگوید: «زنان عرب معمولاً خلخال به پا میکردند و برای آن که بفهمانند خلخال قیمتی به پا دارند، پای خود را محکم بر زمین میکوفتند. از این دستور میتوان فهمید که آنچه موجب جلب توجه مردان میگردد؛ مانند استعمال عطرهای تند و زننده و هم چنین آرایشهای جالب نظر در چهره ممنوع است و به طور کلی زن در معاشرت نباید کاری بکند که موجب تحریک و تهییج و جلب توجه مردان نامحرم گردد.»[1]
برخی دیگر از صاحب نظران معتقد هستند آن چه در این بخش از آیهی شریفه از آن نهی شده است، آشکار شدن هر گونه زینت و زیباییهای زنانه است که پنهان است و باید پوشیده بماند و این اعم از صدای النگو و صدای پاشنه کفش است که موجب جلب توجه نامحرم به خود زن یا پای زن میباشد. از سوی دیگر، زینت پنهان میتواند پوشیدن لباسها و زینتهای خاصی در زیر چادر باشد که با اندک کنار رفتن چادر، آن زینتها آشکار شده و ناقض حجاب میگردد.»
2. استعمال عطر:
از جمله مواردی که به شدت از آن نهی شده است، این است که زن به هنگام خروج از خانه خود را معطر سازد، به طوری که بوی عطر وی به مشام نامحرم برسد. حضرت پیامبر6 میفرمایند: «هر زنی که به خود عطر بزند و از خانهاش خارج شود تا وقتی که به خانهاش برگردد لعنت و نفرین میشود [تا] هر وقت که برگردد.» آن چه مسلم است، این است که عطر زدن برای خانمها نه تنها اشکالی ندارد بلکه استحباب نیز دارد، به خصوص که برای همسر باشد. آن چه که از آن نهی شده این است که زن موقع بیرون رفتن از منزل و یا موقعی که با نامحرم در تماس است، طوری عطر بزند که بوی آن به مشام نامحرم برسد و ایجاد مفسده کند.»
3. آرام گرفتن در خانه و پرهیز از خودنمایی در بیرون منزل:
در آیهی شریفه 33 سوره احزاب به زنان پیامبر6 علاوه بر تقوا، امر میشود که در خانههای خود آرام و قرار گیرند و هم چون جاهلیت نخستین در میان جمعیت ظاهر نشوند.»
نکتهای که در این آیه شریفه مطرح گردیده است «تحرّز و پرهیز از آمیزش و مراوده با مردان بیگانه» اختصاص به زنان رسول خدا6 ندارد بلکه و شامل عموم زنان میشود. همان گونه که در روایتهای بسیاری آمده است که بهترین محیط زندگی برای زن خانهاش است، حتی ثواب نماز زنان جوان در خانه به مراتب از حضور در مساجد و مجامع بالاتر شمرده شده است و البته این بدان معنی نیست که زن از فعالیت اجتماعی محروم باشند.
مقصود از این دستور زندانی کردن زنان پیغمبر6 و هیچ زنی در خانه نیست؛ زیرا تاریخ اسلام به صراحت گواه است که رسول خدا6 زنان خود را با خود به سفر میبرد و آنان را از بیرون شدن از خانه منع نمیفرمود. بلکه مقصود از این دستور، آن است که زن به منظور خودنمایی از خانه بیرون نشود. آن چنان که امروز عدهای از زنان برای بیرون رفتن از خانه و خودنمایی و پرسه زدن در خیابانها، ساعتها در پای میز آرایش به سر و وضع خود و لباس خویش میرسند.»
[1]. بررسی مسأله حجاب، شهید مطهری، ص 145.